De meters van Smith en Jaeger

Op donderdag  8 maart 2018 heeft de heer Piet  Toxopeus een lezing gegeven over de meters die in onze MG zitten. Hij werd gesteund door zijn zoon Ditmar. Het werd een interessante avond, waarin de details van de meters in goed te begrijpen taal werd uitgelegd. De onderwijs achtergrond van de heer Toxopeus hielp duidelijk mee.

Nagenoeg alle meters in onze oude MG’s kwamen aan bod. Van drukmeter tot aan ampèremeter en van tankniveau tot aan toerenteller.

Hieronder een korte weergave van alle meters.

De capillaire meters

De capillaire meter bestaat uit een hol element, dat aan een kant vast zit en gebogen. Doordat het gebogen is zal het, wanneer er druk op komt te staan, proberen zich te strekken en naar buiten te bewegen.

Het is te vergelijken met een feest toetertje dat zich uitrolt als je er op blaast.

Als je nu een wijzer vast maakt aan de bewegende kant dan zal de mate van strekken de wijzer laten bewegen.

Deze meter wordt gebruikt als druk meter.

De elektrische meters

Bi-metaaltjes

Een bi-metaaltje bestaat uit twee verschillende metaalsoorten die verschillend uitzetten bij temperatuursveranderingen. Daardoor zal het bi-metaaltje vervormen. Met deze vervorming wordt een wijzerstand gewijzigd.

Het bi-metaaltje wordt verwarmd door een weerstandsdraad die om het bi-metaaltje loopt. Door de stroom door de weerstandsdraad wordt het bi-metaaltje verwarmt.  De hoogte van de stroom wordt bepaalt door een variabele weerstand in een opnemer zoals de niveau meter in de benzine tank.

Hieronder een voorbeeld van hetzelfde mechanisme maar dan gekoppeld aan een temperatuurmeter. De temperatuurmeter bevat een temperatuur afhankelijke weerstand. De temperatuur bepaald dan dus de stroom die er gaat lopen. In de meter bepaald de stroom dan weer de hoeveelheid warmte en dus de wijzer uitslag.

Spanningsregelaar

De  techniek van bi-metaaltje wordt ook gebruikt in de spanningsregelaar.

Wanneer de spanning te hoog wordt, en dus de stroom te hoog wordt, wordt het bi-metaaltje verwarmt en trekt dus krom. Hierdoor zal er een contactje openen waardoor de spanning terug valt naar nul volt. Het stroompje wordt dus ook nul en de verwarming van het bi-metaaltje stopt dus ook. Hierdoor zal het bi-metaaltje weer zijn oorspronkelijke vorm aannemen en het contactje weer sluiten. Nu begint het feest weer van vooraf aan.

De frequentie waarmee dit gebuikt is behoorlijk hoog. Vele malen per seconde en zal op de radio als stoorzender ervaren worden.

Spoelen

Een ander mechanisme voor elektrische meters is het gebruik maken van een spoel. De elektrische stroom die door de spoel loopt wekt een magnetisch veld op. Dit magnetische veld zal dan weer een wijzer in beweging brengen. D.m.v. een veertje wordt er weer tegenwicht geboden aan het magnetische veld en zorgt dus dat de wijzer in evenwicht blijft.

Het mechanisme is iets ingewikkelder, er wordt gebruik gemaakt van twee spoeltjes.

Met behulp van de variabele weerstand in de opnemer wordt er voor gezorgd dat de invloed van de tweede spoel beperkt kan worden en dat dus de eerste spoel meer en meer de positie van de wijzer gaat bepalen.

De Ampère meter

Deze meter is een goed voorbeeld van een meter met een spoel. Het magnetisch veld dat door de spoel wordt opgewekt bepaald weer de uitslag van de meter. De ampère meter heeft vaak slecht 1 of een paar windingen. Deze windingen zijn genoeg om een magnetisch veld op te wekken.

De snelheidsmeter-KM teller

Snelheidsmeter

Onze snelheidsmeters zijn gebaseerd op het principe van een wervelstroom die ontstaat als een magneet zich langs een metalenplaat beweegt. De wervelstroom zal een tegengesteld magnetisch veld op wekken. Hierdoor zal de magneet weerstand ondervinden en afremmen.

Andersom werkt het natuurlijk ook: als de magneet rond draait zal het metaal trachten de magneet te volgen. Door nu een veer aan het metaal vast te maken zal de mate waarin de veer uitrekt een maat zijn het aantal omwentelingen per minuut van de (permanente) magneet.

Dit principe wordt toegepast in onze snelheidsmeters. Hieronder een doorsnede van de snelheidsmeter.

Doordat de magneet (permanent magnet) verbonden is met de snelheidskabel, draait de magneet met een bepaalde snelheid. Het metaal (drag cup) zal door de ronddraaiende magneet een wervelstroom opwekkend en dus ook een tegengesteld magnetische veld. Door dit veld zal de drag cup proberen de permanente magneet te volgen. Maar de veer (hairspring) zal hem tegen houden. De mate waarin de veer uitrekt wordt doorgegeven aan de wijzer en zo lezen we de snelheid op de meter.

De km teller

De km-teller is een vernuftig samenspel van radertjes en palletjes. Waarvan je de werking eigenlijk in een filmpje zou moeten zien. Zoek eens op “mechanical counters principe”. Je vindt dan een aantal filmpjes die het mechanisme van de radertjes weergeven.

We danken de heer Toxopeus en zoon Ditmar voor de heldere uitleg op deze intressante avond.

Piet en Ditmar toxopeus met hun meters en klokjes. 

voor het verslag Frank Hurink